Thời tiết bất lợi làm tăng nguy cơ bệnh trên gia cầm như thế nào?

Vì sao thời tiết bất lợi làm gia cầm dễ mắc bệnh?

1. Độ ẩm cao và thời tiết mưa bão

• Độ ẩm cao tạo điều kiện lý tưởng cho các tác nhân gây bệnh phát triển:
• Môi trường ẩm ướt trong chuồng trại là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, virus và ký sinh trùng sinh sôi nhanh chóng.
• Nền chuồng ẩm ướt làm gia tăng tốc độ lây lan của các bệnh đường tiêu hóa.
• Thời tiết bất ổn khiến hệ miễn dịch của gia cầm bị suy yếu, làm giảm khả năng chống chịu bệnh tật.
• Lưu thông không khí kém trong chuồng dẫn đến tích tụ khí độc, gây hại cho đường hô hấp của gia cầm.

2. Điều kiện quản lý chuồng trại

• Một số yếu tố quản lý không hợp lý làm tăng nguy cơ dịch bệnh:
• Mật độ gia cầm quá dày trong chuồng.
• Vệ sinh chuồng trại kém, phân gia cầm tích tụ lâu ngày.
• Hệ thống thông gió tự nhiên hoặc cơ khí không đảm bảo.
• Chất thải không được xử lý đúng cách.

Những bệnh thường gặp ở gia cầm khi thời tiết bất lợi 

A. Các bệnh đường hô hấp

1. Bệnh hô hấp mãn tính (CRD) do Mycoplasma gallisepticum

Đặc điểm:

• Là một trong những bệnh phổ biến nhất ở gia cầm.
• Lây lan qua đường hô hấp, đặc biệt trong điều kiện độ ẩm cao.
• Triệu chứng: ho, hắt hơi, khò khè khi thở, sưng mắt và mũi.
• Gây suy nhược cơ thể, làm giảm năng suất chăn nuôi.

Yếu tố thuận lợi:

• Độ ẩm cao, thông gió kém.
• Mật độ gia cầm quá cao.
• Chất lượng không khí trong chuồng kém.

2. Cúm gia cầm (H5N1 và các chủng khác)

Đặc điểm:

• Bệnh do virus gây ra, cực kỳ nguy hiểm với tỷ lệ tử vong rất cao (có thể lên đến 100%).
• Lây lan cực nhanh giữa các chuồng.
• Triệu chứng: sốt cao, suy yếu, bỏ ăn, tiêu chảy, tím tái ở đầu, mỏ và chân, chết đột ngột.
• Có khả năng lây sang người, gây lo ngại về an toàn sức khỏe cộng đồng.

Điều kiện bùng phát:

• Thời tiết mưa bão, độ ẩm tăng cao.
• Tiếp xúc với gia cầm hoang dã hoặc nước thải ô nhiễm.
• Vệ sinh chuồng trại kém.

3. Bệnh Newcastle

Đặc điểm:

• Bệnh do virus gây nhiễm trùng huyết cấp tính.
• Triệu chứng: bỏ ăn, sốt cao, vẹo cổ, tê liệt chân, tiêu chảy phân xanh.
• Tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở gà trống.

Mùa cao điểm: Thường bùng phát vào mùa mưa bão, khi độ ẩm cao và thông gió kém.

4. Viêm phế quản truyền nhiễm (IB)

Đặc điểm:

• Do virus gây viêm phế quản.
• Triệu chứng: ho kéo dài, khàn tiếng, sưng mắt.
• Ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng trứng, làm vỏ trứng mỏng và dị dạng.

Điều kiện lây lan:

• Thời tiết thay đổi đột ngột.
• Độ ẩm cao kết hợp với nhiệt độ thấp.

B. Các bệnh đường tiêu hoá

1. Bệnh cầu trùng (Coccidiosis)

Đặc điểm:

• Bệnh ký sinh trùng phổ biến trong chăn nuôi gia cầm công nghiệp.
• Do các loài Eimeria gây ra.
• Triệu chứng: tiêu chảy ra máu, bỏ ăn, suy yếu, chậm lớn.

Yếu tố nguy cơ:

• Nền chuồng ẩm ướt là môi trường lý tưởng cho bào tử cầu trùng (oocyst) phát triển.
• Mật độ nuôi quá cao.
• Không thường xuyên làm khô nền chuồng.
• Lây lan rất nhanh trong đàn gia cầm nuôi chật chội.

Tác hại:

• Làm giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng.
• Gây mất nước nhanh chóng.
• Có thể gây chết đột ngột nếu không điều trị kịp thời.

2. Bệnh do vi khuẩn E. coli và Salmonella

Đặc điểm:

• Gây viêm ruột cấp tính.
• Triệu chứng: tiêu chảy phân trắng hoặc vàng nhạt, sốt cao, bỏ ăn.
• Gây mất nước, suy nhược cơ thể nhanh chóng.

Điều kiện phát triển:

• Chuồng trại ẩm ướt, không được vệ sinh sạch sẽ.
• Chất thải gia cầm tích tụ.
• Nguồn thức ăn và nước uống không đảm bảo vệ sinh.
• Mật độ cao gây căng thẳng, làm suy giảm miễn dịch của gia cầm.

Nguy hiểm:

• Có thể lây sang người qua thực phẩm.

Gây tiêu chảy nặng, tỷ lệ tử vong cao ở gà con.

C. Bệnh tụ huyết trùng (Pasteurellosis)

Tác nhân gây bệnh

• Vi khuẩn Gram-âm Pasteurella multocida.
• Là vi khuẩn hiếu khí, đòi hỏi điều kiện nuôi cấy đặc biệt.

Biểu hiện lâm sàng

• Sốt cao, bỏ ăn, ủ rũ.
• Sưng mũi, khò khè, khó thở.
• Tiêu chảy phân xanh.
• Có thể chết đột ngột.
• Tỷ lệ lây lan và tử vong:
• Lây lan rất nhanh trong chuồng trại có mật độ cao.
• Tỷ lệ tử vong rất lớn, đặc biệt vào mùa mưa.

Điều kiện bùng phát

• Độ ẩm cao, thông gió kém.
• Nền chuồng ẩm ướt, tích tụ khí ammonia.
• Khẩu phần dinh dưỡng mất cân bằng.
• Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Biện pháp phòng chống đề xuất

1. Quản lý môi trường

• Kiểm soát độ ẩm: Duy trì độ ẩm 50–70% nhờ hệ thống thông gió tích cực.
• Làm khô nền chuồng: Sử dụng vật liệu lót chuồng tốt (trấu, xơ dừa) và thay thế thường xuyên.
• Thông gió tối ưu: Lắp đặt quạt thông gió để đảm bảo lưu thông không khí.
• Xử lý chất thải: Thu gom và xử lý phân hàng ngày, tránh tích tụ.

2. Quản lý đàn vật

• Kiểm soát mật độ: Không thả quá 10–12 con/m² đối với gà thịt.
• Chọn giống khỏe mạnh: Nhập gia cầm từ các cơ sở cung cấp uy tín.
• Phân lô theo tuổi: Tránh nuôi nhiều lứa tuổi khác nhau trong cùng một chuồng.

3. Dinh dưỡng và nước uống

• Cân bằng dinh dưỡng: Đảm bảo đủ protein, vitamin và khoáng chất.
• Nước uống sạch: Cung cấp nước sạch và thay nước thường xuyên.
• Bổ sung vitamin: Tăng cường sức đề kháng, đặc biệt trong giai đoạn thời tiết bất lợi.

4. Chương trình tiêm phòng

• Tiêm phòng đầy đủ: Tuân thủ chương trình tiêm phòng của quốc gia.
• Kiểm tra miễn dịch: Đánh giá hiệu quả tiêm phòng định kỳ.
• Tiêm nhắc lại: Thực hiện khi cần thiết hoặc khi có dịch bệnh xảy ra.

5. Vệ sinh và khử trùng

• Vệ sinh chuồng trại: Hàng ngày đối với chuồng có gia cầm, hàng tuần đối với chuồng trống.
• Khử trùng: Sử dụng các chất sát trùng hiệu quả (kaolin, iodine).
• Kiểm soát côn trùng: Diệt muỗi và ruồi để hạn chế trung gian truyền bệnh.

6. Theo dõi và báo cáo

• Quan sát hàng ngày: Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường ở gia cầm.
• Ghi chép: Lưu lại các chỉ số về tỷ lệ chết, lượng thức ăn tiêu thụ và các biểu hiện lạ.
• Báo cáo kịp thời: Thông báo ngay cho cơ quan thú y khi phát hiện dịch bệnh.

Kết luận

• Gia cầm rất nhạy cảm với những thay đổi của môi trường, đặc biệt là độ ẩm cao và thời tiết xấu. Mùa mưa bão là thời điểm có nguy cơ cao bùng phát các bệnh nguy hiểm như cúm gia cầm, Newcastle, tụ huyết trùng và các bệnh đường tiêu hóa.
• Để giảm thiểu tình trạng dễ bệnh ở gia cầm, các nhà sản xuất cần:
• Tập trung quản lý môi trường: kiểm soát độ ẩm, tăng cường thông gió và vệ sinh chuồng trại.
• Áp dụng quy trình chăn nuôi tốt: mật độ nuôi hợp lý, chế độ dinh dưỡng cân đối.
• Thực hiện đầy đủ chương trình tiêm phòng: tạo miễn dịch chủ động cho đàn gia cầm.
• Giám sát thường xuyên: phát hiện sớm và xử lý kịp thời các dấu hiệu bệnh.
• Việc thực hiện đồng bộ các biện pháp trên không chỉ giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh mà còn nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Tổ chức Thương mại Quốc tế (OIE) – Hướng dẫn bệnh gia cầm.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn – Quy trình nuôi gia cầm an toàn.
• Các nghiên cứu thú y hiện đại về Mycoplasma gallisepticum, Pasteurella multocida và các bệnh virus ở gia cầm.